Book 2

Motum ex Metello consule civicum bellique causas et vitia et modos ludumque Fortunae gravisque principum amicitias et arma nondum expiatis uncta cruoribus, periculosae plenum opus aleae, tractas et incedis per ignis suppositos cineri doloso.

paulum severae musa tragoediae desit theatris: mox ubi publicas res ordinaris, grande munus

Cecropio repetes cothurno, insigne maestis praesidium reis et consulenti, Pollio, curiae, cui laurus aeternos honores

Delmatico peperit triumpho.

iam nunc minaci murmure cornuum perstringis auris, iam litui strepunt, iam fulgor armorum fugacis terret equos equitumque voltus.

audire magnos iam videor duces, non indecoro pulvere sordidos et cuncta terrarum subacta praeter atrocem animum Catonis.

Iuno et deorum quisquis amicior

Afris inulta cesserat inpotens tellure victorum nepotes rettulit inferias Iugurthae.

quis non Latino sanguine pinguior campus sepulcris inpia proelia testatur auditumque Medis

Hesperiae sonitum ruinae?

qui gurges aut quae flumina lugubris ignara belli? quod mare Dauniae non decoloravere caedes?

quae caret ora cruore nostro?

sed ne relictis, Musa procax, iocis

Ceae retractes munera neniae, mecum Dionaeo sub antro quaere modos leviore plectro.

Nullus argento color est avaris abdito terris, inimice lamnae

Crispe Sallusti, nisi temperato splendeat usu.

vivet extento Proculeius aevo, notus in fratres animi paterni:

illum aget penna metuente solvi

Fama superstes.

latius regnes avidum domando spiritum quam si Libyam remotis

Gadibus iungas et uterque Poenus serviat uni.

crescit indulgens sibi dirus hydrops nec sitim pellit, nisi causa morbi fugerit venis et aquosus albo corpore languor.

redditum Cyri solio Phraaten dissidens plebi numero beatorum eximit Virtus populumque falsis dedocet uti vocibus, regnum et diadema tutum deferens uni propriamque laurum quisquis ingentis oculo inretorto spectat acervos.

Aequam memento rebus in arduis servare mentem, non secus in bonis ab insolenti temperatam laetitia, moriture Delli, seu maestus omni tempore vixeris seu te in remoto gramine per dies festos reclinatum bearis interiore nota Falerni.

quo pinus ingens albaque populus umbram hospitalem consociare amant ramis? quid obliquo laborat lympha fugax trepidare rivo?

huc vina et unguenta et nimium brevis flores amoenae ferre iube rosae, dum res et aetas et sororum fila trium patiuntur atra.

cedes coemptis saltibus et domo villaque, flavos quam Tiberis lavit, cedes et exstructis in altum divitiis potietur heres.

divesne prisco natus ab Inacho nil interest an pauper et infima de gente sub divo moreris:

victima nil miserantis Orci.

omnes eodem cogimur, omnium versatur urna serius ocius sors exitura et nos in aeternum exilium inpositura cumbae.

Ne sit ancillae tibi amor pudori,

Xanthia Phoceu: prius insolentem serva Briseis niveo colore movit Achillem, movit Aiacem Telamone natum forma captivae dominum Tecmessae, arsit Atrides medio in triumpho virgine rapta, barbarae postquam cecidere turmae

Thessalo victore et ademptus Hector tradidit fessis leviora tolli

Pergama Grais.

nescias an te generum beati

Phyllidis flavae decorent parentes:

regium certe genus, et penatis maeret iniquos.

crede non illam tibi de scelesta plebe dilectam neque sic fidelem, sic lucro aversam potuisse nasci matre pudenda.

bracchia et voltum teretesque suras integer laudo: fuge suspicari, cuius octavum trepidavit aetas claudere lustrum.

Nondum subacta ferre iugum valet cervice, nondum munia conparis aequare nec tauri ruentis in venerem tolerare pondus;

circa virentis est animus tuae campos iuvencae nunc fluviis gravem solantis aestum, nunc in udo ludere cum vitulis salicto praegestientis. tolle cupidinem inmitis uvae: iam tibi lividos distinguet autumnus racemos purpureo varius colore.

iam te sequetur (currit enim ferox aetas et illi quos tibi dempserit adponet annos), iam proterva fronte petet Lalage maritum dilecta, quantum non Pholoe fugax, non Chloris albo sic umero nitens ut pura nocturno renidet luna mari, Cnidiusve Gyges, quem si puellarum insereres choro, mire sagacis falleret hospites discrimen obscurum solutis crinibus ambiguoque voltu.

Septimi, Gadis aditure mecum et

Cantabrum indoctum iuga ferre nostra et barbaras Syrtis, ubi Maura semper aestuat unda:

Tibur Argeo positum colono sit meae sedes utinam senectae, sit modus lasso maris et viarum militiaeque.

unde si Parcae prohibent iniquae, dulce pellitis ovibus Galaesi flumen et regnata petam Laconi rura Phalantho ille terrarum mihi praeter omnis angulus ridet, ubi non Hymetto mella decedunt viridique certat baca Venafro, ver ubi longum tepidasque praebet

Iuppiter brumas et amicus Aulon fertili Baccho minimum Falernis invidet uvis;

ille te mecum locus et beatae postulant arces: ibi tu calentem debita sparges lacrima favillam vatis amici.

O saepe mecum tempus in ultimum deducte Bruto militiae duce, quis te redonavit Quiritem dis patriis Italoque caelo,

Pompei, meorum prime sodalium, cum quo morantem saepe diem mero fregi, coronatus nitentis malobathro Syrio capillos?

tecum Philippos et celerem fugam sensi relicta non bene parmula, cum fracta virtus, et minaces turpe solum tetigere mento;

sed me per hostis Mercurius celer denso paventem sustulit aere, te rursus in bellum resorbens unda fretis tulit aestuosis.

ergo obligatam redde Iovi dapem longaque fessum militia latus depone sub lauru mea nec parce cadis tibi destinatis.

oblivioso levia Massico ciboria exple, funde capacibus unguenta de conchis. quis udo deproperare apio coronas curatve myrto? quem Venus arbitrum dicet bibendi? non ego sanius bacchabor Edonis: recepto dulce mihi furere est amico.

Vlla si iuris tibi peierati poena, Barine, nocuisset umquam, dente si nigro fieres vel uno turpior ungui, crederem: sed tu simul obligasti perfidum votis caput, enitescis pulchrior multo iuvenumque prodis publica cura.

expedit matris cineres opertos fallere et toto taciturna noctis signa cum caelo gelidaque divos morte carentis ridet hoc, inquam, Venus ipsa, rident simplices Nymphae, ferus et Cupido semper ardentis acuens sagittas cote cruenta.

adde quod pubes tibi crescit omnis, servitus crescit nova nec priores inpiae tectum dominae relinquunt, saepe minati.

te suis matres metuunt iuvencis, te senes parci miseraeque nuper virgines nuptae, tua ne retardet aura maritos.

Non semper imbres nubibus hispidos manant in agros aut mare Caspium vexant inaequales procellae usque nec Armeniis in oris, amice Valgi, stat glacies iners mensis per omnis aut Aquilonibus querceta Gargani laborant et foliis viduantur orni:

tu semper urges flebilibus modis

Mysten ademptum nec tibi Vespero surgente decedunt amores nec rapidum fugiente solem.

at non ter aevo functus amabilem ploravit omnis Antilochum senex annos nec inpubem parentes

Troilon aut Phrygiae sorores flevere semper. desine mollium tandem querellarum et potius nova cantemus Augusti tropaea

Caesaris et rigidum Niphaten

Medumque flumen gentibus additum victis minores volvere vertices intraque praescriptum Gelonos exiguis equitare campis.

Rectius vives, Licini, neque altum semper urgendo neque, dum procellas cautus horrescis, nimium premendo litus iniquum.

auream quisquis mediocritatem diligit, tutus caret obsoleti sordibus tecti, caret invidenda sobrius aula.

saepius ventis agitatur ingens pinus et celsae graviore casu decidunt turres feriuntque summos fulgura montis sperat infestis, metuit secundis alteram sortem bene praeparatum pectus. informis hiemes reducit

Iuppiter, idem submovet. non, si male nunc, et olim sic erit: quondam cithara tacentem suscitat Musam neque semper arcum tendit Apollo.

rebus angustis animosus atque fortis adpare: sapienter idem contrahes vento nimium secundo turgida vela.

Quid bellicosus Cantaber et Scythes,

Hirpine Quinti, cogitet Hadria divisus obiecto, remittas quaerere nec trepides in usum poscentis aevi pauca: fugit retro levis iuventas et decor arida pellente lascivos amores canitie facilemque somnum.

non semper idem floribus est honor vernis neque uno luna rubens nitet voltu: quid aeternis minorem consiliis animum fatigas?

cur non sub alta vel platano vel hac pinu iacentes sic temere et rosa canos odorati capillos, dum licet, Assyriaque nardo potamus uncti? dissipat Euhius curas edacis. quis puer ocius restinguet ardentis Falerni pocula praetereunte lympha?

quis devium scortum eliciet domo

Lyden? eburna, dic age, cum lyra maturet, in comptum Lacaenae more comam religata nodum.

Nolis longa ferae bella Numantiae nec durum Hannibalem nec Siculum mare

Poeno purpureum sanguine mollibus aptari citharae modis nec saevos Lapithas et nimium mero

Hylaeum domitosque Herculea manu

Telluris iuvenes, unde periculum fulgens contremuit domus

Saturni veteris: tuque pedestribus dices historiis proelia Caesaris,

Maecenas, melius ductaque per vias regum colla minacium.

me dulcis dominae Musa Licymniae cantus, me voluit dicere lucidum fulgentis oculos et bene mutuis fidum pectus amoribus;

quam nec ferre pedem dedecuit choris nec certare ioco nec dare bracchia ludentem nitidis virginibus sacro

Dianae celebris die.

num tu quae tenuit dives Achaemenes aut pinguis Phrygiae Mygdonias opes permutare velis crine Licymniae plenas aut Arabum domos, cum flagrantia detorquet ad oscula cervicem aut facili saevitia negat quae poscente magis gaudeat eripi, interdum rapere occupet?

Ille et nefasto te posuit die quicumque primum, et sacrilega manu produxit, arbos, in nepotum perniciem opprobriumque pagi;

illum et parentis crediderim sui fregisse cervicem et penetralia sparsisse nocturno cruore hospitis; ille venena Colcha et quidquid usquam concipitur nefas tractavit, agro qui statuit meo te, triste lignum, te, caducum in domini caput inmerentis quid quisque vitet, numquam homini satis cautum est in horas: navita Bosporum

Poenus perhorrescit neque ultra caeca timet aliunde fata, miles sagittas et celerem fugam

Parthi, catenas Parthus et Italum robur; sed inprovisa leti vis rapuit rapietque gentis.

quam paene furvae regna Proserpinae et iudicantem vidimus Aeacum sedesque discriptas piorum et

Aeoliis fidibus querentem

Sappho puellis de popularibus et te sonantem plenius aureo,

Alcaee, plectro dura navis, dura fugae mala, dura belli.

utrumque sacro digna silentio mirantur umbrae dicere, sed magis pugnas et exactos tyrannos densum umeris bibit aure volgus.

quid mirum, ubi illis carminibus stupens demittit atras belua centiceps auris et intorti capillis

Eumenidum recreantur angues?

quin et Prometheus et Pelopis parens dulci laborem decipitur sono nec curat Orion leones aut timidos agitare lyncas

Eheu fugaces, Postume, Postume, labuntur anni nec pietas moram rugis et instanti senectae adferet indomitaeque morti, non, si trecenis quotquot eunt dies, amice, places inlacrimabilem

Plutona tauris, qui ter amplum

Geryonen Tityonque tristi conpescit unda, scilicet omnibus quicumque terrae munere vescimur enaviganda, sive reges sive inopes erimus coloni.

frustra cruento Marte carebimus fractisque rauci fluctibus Hadriae, frustra per autumnos nocentem corporibus metuemus Austrum:

visendus ater flumine languido

Cocytos errans et Danai genus infame damnatusque longi

Sisyphus Aeolides laboris.

linquenda tellus et domus et placens uxor neque harum quas colis arborum te praeter invisas cupressos ulla brevem dominum sequetur.

absumet heres Caecuba dignior servata centum clavibus et mero tinguet pavimentum superbo, pontificum potiore cenis.

Iam pauca aratro iugera regiae moles relinquent, undique latius extenta visentur Lucrino stagna lacu platanusque caelebs evincet ulmos; tum violaria et myrtus et omnis copia narium spargent olivetis odorem fertilibus domino priori, tum spissa ramis laurea fervidos excludet ictus. non ita Romuli praescriptum et intonsi Catonis auspiciis veterumque norma.

privatus illis census erat brevis, commune magnum: nulla decempedis metata privatis opacam porticus excipiebat arcton nec fortuitum spernere caespitem leges sinebant, oppida publico sumptu iubentes et deorum templa novo decorare saxo.

Otium divos rogat in patenti prensus Aegaeo, simul atra nubes condidit lunam neque certa fulgent sidera nautis, otium bello furiosa Thrace, otium Medi pharetra decori,

Grosphe, non gemmis neque purpura ve- nale nec auro.

non enim gazae neque consularis submovet lictor miseros tumultus mentis et curas laqueata circum tecta volantis vivitur parvo bene cui paternum splendet in mensa tenui salinum nec levis somnos timor aut cupido sordidus aufert.

quid brevi fortes iaculamur aevo multa? quid terras alio calentis sole mutamus? patriae quis exsul se quoque fugit?

scandit aeratas vitiosa navis

Cura nec turmas equitum relinquit ocior cervis et agente nimbos ocior Euro.

laetus in praesens animus quod ultra est oderit curare et amara lento temperet risu: nihil est ab omni parte beatum.

abstulit clarum cita mors Achillem, longa Tithonum minuit senectus et mihi forsan tibi quod negarit porriget hora.

te greges centum Siculaeque circum mugiunt vaccae, tibi tollit hinnitum apta quadrigis equa, te bis Afro murice tinctae vestiunt lanae: mihi parva rura et spiritum Graiae tenuem Camenae

Parca non mendax dedit et malignum spernere volgus.

Cur me querelis exanimas tuis?

nec dis amicum est nec mihi te prius obire, Maecenas, mearum grande decus columenque rerum.

a, te meae si partem animae rapit maturior vis, quid moror altera, nec carus aeque nec superstes integer? ille dies utramque ducet ruinam. non ego perfidum dixi sacramentum ibimus, ibimus, utcumque praecedes, supremum carpere iter comites parati.

me nec Chimaerae spiritus igneae nec si resurgat centimanus Gyas divellet umquam: sic potenti

Iustitiae placitumque Parcis.

seu Libra seu me Scorpios adspicit formidolosus pars violentior natalis horae seu tyrannus

Hesperiae Capricornus undae:

utrumque nostrum incredibili modo consentit astrum; te Iovis inpio tutela Saturno refulgens eripuit volucrisque Fati tardavit alas, cum populus frequens laetum theatris ter crepuit sonum;

me truncus inlapsus cerebro, sustulerat, nisi Faunus ictum dextra levasset, Mercurialium custos virorum. reddere victimas aedemque votivam memento;

nos humilem feriemus agnam.

Non ebur neque aureum mea renidet in domo lacunar, non trabes Hymettiae premunt columnas ultima recisas

Africa neque Attali ignotus heres regiam occupavi nec Laconicas mihi trahunt honestae purpuras clientae.

at fides et ingeni benigna vena est pauperemque dives me petit: nihil supra deos lacesso nec potentem amicum largiora flagito, satis beatus unicis Sabinis.

truditur dies die novaeque pergunt interire lunae:

tu secanda marmora locas sub ipsum funus et sepulcri inmemor struis domos marisque Bais obstrepentis urges submovere litora, parum locuples continente ripa;

quid quod usque proximos revellis agri terminos et ultra limites clientium salis avarus? pellitur paternos in sinu ferens deos et uxor et vir sordidosque natos.

nulla certior tamen rapacis Orci fine destinata aula divitem manet erum. quid ultra tendis? aequa tellus pauperi recluditur regumque pueris nec satelles Orci callidum Promethea revexit auro captus; hic superbum

Tantalum atque Tantali genus coercet, hic levare functum pauperem laboribus vocatus atque non vocatus audit.

Bacchum in remotis carmina rupibus vidi docentem, credite posteri,

Nymphasque discentis et auris capripedum Satyrorum acutas euhoe, recenti mens trepidat metu, plenoque Bacchi pectore turbidum laetatur. euhoe, parce Liber, parce gravi metuende thyrso.

fas pervicacis est mihi Thyiadas vinique fontem lactis et uberes cantare rivos atque truncis lapsa cavis iterare mella;

fas et beatae coniugis additum stellis honorem tectaque Penthei disiecta non leni ruina

Thracis et exitium Lycurgi tu flectis amnis, tu mare barbarum, tu separatis uvidus in iugis nodo coerces viperino

Bistonidum sine fraude crinis.

tu, cum parentis regna per arduum cohors gigantum scanderet inpia,

Rhoetum retorsisti leonis unguibus horribilique mala;

quamquam choreis aptior et iocis ludoque dictus non sat idoneus pugnae ferebaris; sed idem pacis eras mediusque belli.

te vidit insons Cerberus aureo cornu decorum leniter atterens caudam et recedentis trilingui ore pedes tetigitque crura.

Non usitata nec tenui ferar penna biformis per liquidum aethera vates neque in terris morabor longius invidiaque maior urbis relinquam. non ego, pauperum sanguis parentum, non ego, quem vocas.

dilecte Maecenas, obibo nec Stygia cohibebor unda.

iam iam residunt cruribus asperae pelles et album mutor in alitem superne nascunturque leves per digitos umerosque plumae.

iam Daedaleo notior Icaro visam gementis litora Bospori

Syrtisque Gaetulas canorus ales Hyperboreosque campos.

me Colchus et qui dissimulat metum

Marsae cohortis Dacus et ultimi noscent Geloni, me peritus discet Hiber Rhodanique potor.

absint inani funere neniae luctusque turpes et querimoniae;

conpesce clamorem ac sepulcri mitte supervacuos honores.