Book 3

Odi profanum volgus et arceo.

favete linguis: carmina non prius audita Musarum sacerdos virginibus puerisque canto.

regum timendorum in proprios greges, reges in ipsos imperium est Iovis, clari Giganteo triumpho, cuncta supercilio moventis.

est ut viro vir latius ordinet arbusta sulcis, hic generosior descendat in campum petitor, moribus hic meliorque fama contendat, illi turba clientium sit maior: aequa lege Necessitas sortitur insignis et imos, omne capax movet urna nomen.

destrictus ensis cui super inpia cervice pendet, non Siculae dapes dulcem elaborabunt saporem, non avium citharaeque cantus somnum reducent: somnus agrestium lenis virorum non humilis domos fastidit umbrosamque ripam, non Zephyris agitata Tempe.

desiderantem quod satis est neque tumultuosum sollicitat mare nec saevus Arcturi cadentis impetus aut orientis Haedi, non verberatae grandine vineae fundusque mendax arbore nunc aquas culpante, nunc torrentia agros sidera, nunc hiemes iniquas.

contracta pisces aequora sentiunt iactis in altum molibus: huc frequens caementa demittit redemptor cum famulis dominusque terrae fastidiosus: sed Timor et Minae scandunt eodem, quo dominus, neque decedit aerata triremi et post equitem sedet atra Cura.

quodsi dolentem nec Phrygius lapis nec purpurarum sidere clarior delenit usus nec Falerna vitis Achaemeniumque costum, cur invidendis postibus et novo sublime ritu moliar atrium?

cur valle permutem Sabina divitias operosiores?

Angustam amice pauperiem pati robustus acri militia puer condiscat et Parthos ferocis vexet eques metuendus hasta vitamque sub divo et trepidis agat in rebus. illum ex moenibus hosticis matrona bellantis tyranni prospiciens et adulta virgo suspiret “eheu, ne rudis agminum sponsus lacessat regius asperum tactu leonem, quem cruenta per medias rapit ira caedes.”

dulce et decorum est pro patria mori:

mors et fugacem persequitur virum nec parcit inbellis iuventae poplitibus timidoque tergo.

Virtus, repulsae nescia sordidae, intaminatis fulget honoribus nec sumit aut ponit securis arbitrio popularis aurae.

Virtus, recludens inmeritis mori caelum, negata temptat iter via coetusque volgaris et udam spernit humum fugiente penna.

est et fideli tuta silentio merces: vetabo, qui Cereris sacrum volgarit arcanae, sub isdem sit trabibus fragilemque mecum solvat phaselon; saepe Diespiter neglectus incesto addidit integrum, raro antecedentem scelestum deseruit pede Poena claudo.

Iustum et tenacem propositi virum non civium ardor prava iubentium, non voltus instantis tyranni mente quatit solida neque Auster, dux inquieti turbidus Hadriae, nec fulminantis magna manus Iovis:

si fractus inlabatur orbis, inpavidum ferient ruinae.

hac arte Pollux et vagus Hercules enisus arcis attigit igneas, quos inter Augustus recumbens purpureo bibet ore nectar, hac te merentem, Bacche pater, tuae vexere tigres indocili iugum collo trahentes, hac Quirinus

Martis equis Acheronta fugit, gratum elocuta consiliantibus

Iunone divis: “Ilion, Ilion fatalis incestusque iudex et mulier peregrina vertit in pulverem ex quo destituit deos mercede pacta Laomedon, mihi castaeque damnatum Minervae cum populo et duce fraudulento.

iam nec Lacaenae splendet adulterae famosus hospes nec Priami domus periura pugnacis Achivos

Hectoreis opibus refringit nostrisque ductum seditionibus bellum resedit; protinus et gravis iras et invisum nepotem,

Troica quem peperit sacerdos,

Marti redonabo; illum ego lucidas inire sedes, discere nectaris sucos et adscribi quietis ordinibus patiar deorum.

dum longus inter saeviat Ilion

Romamque pontus, qualibet exsules in parte regnanto beati;

dum Priami Paridisque busto insultet armentum et catulos ferae celent inultae, stet Capitolium fulgens triumphatisque possit

Roma ferox dare iura Medis.

horrenda late nomen in ultimas extendat oras, qua medius liquor secernit Europen ab Afro, qua tumidus rigat arva Nilus.

aurum inrepertum et sic melius situm, cum terra celat, spernere fortior quam cogere humanos in usus omne sacrum rapiente dextra, quicumque mundo terminus obstitit hunc tanget armis, visere gestiens, qua parte debacchentur ignes, qua nebulae pluviique rores.

sed bellicosis fata Quiritibus hac lege dico, ne nimium pii rebusque fidentes avitae tecta velint reparare Troiae.

Troiae renascens alite lugubri fortuna tristi clade iterabitur ducente victrices catervas coniuge me Iovis et sorore.

ter si resurgat murus aeneus auctore Phoebo, ter pereat meis excisus Argivis, ter uxor capta virum puerosque ploret”

non hoc iocosae conveniet lyrae — quo, Musa, tendis? desine pervicax referre sermones deorum et magna modis tenuare parvis.

Descende caelo et dic age tibia regina longum Calliope melos, seu voce nunc mavis acuta seu fidibus citharave Phoebi.

auditis? an me ludit amabilis insania? audire et videor pios errare per lucos, amoenae quos et aquae subeunt et aurae.

me fabulosae Volture in Apulo nutricis extra limina Pulliae ludo fatigatumque somno fronde nova puerum palumbes texere, mirum quod foret omnibus quicumque celsae nidum Aceruntiae saltusque Bantinos et arvum pingue tenent humilis Forenti, ut tuto ab atris corpore viperis dormirem et ursis, ut premerer sacra lauroque conlataque myrto non sine dis animosus infans.

vester, Camenae, vester in arduos tollor Sabinos, seu mihi frigidum

Praeneste seu Tibur supinum seu liquidae placuere Baiae.

vestris amicum fontibus et choris non me Philippis versa acies retro, devota non extinxit arbor nec Sicula Palinurus unda.

utcumque mecum vos eritis, libens insanientem navita Bosporum temptabo et urentis harenas litoris Assyrii viator, visam Britannos hospitibus feros et laetum equino sanguine Concanum, visam pharetratos Gelonos et Scythicum inviolatus amnem.

vos Caesarem altum, militia simul fessas cohortes abdidit oppidis, finire quaerentem labores

Pierio recreatis antro.

vos lene consilium et datis et dato gaudetis, almae. scimus, ut inpios

Titanas immanemque turbam fulmine sustulerit caduco qui terram inertem, qui mare temperat ventosum et urbis regnaque tristia divosque mortalisque turmas imperio regit unus aequo.

magnum illa terrorem intulerat Iovi fidens iuventus horrida bracchiis fratresque tendentes opaco

Pelion inposuisse Olympo.

sed quid Typhoeus et validus Mimas aut quid minaci Porphyrion statu, quid Rhoetus evolsisque truncis

Enceladus iaculator audax contra sonantem Palladis aegida possent ruentes? hinc avidus stetit

Volcanus, hinc matrona Iuno et numquam umeris positurus arcum qui rore puro Castaliae lavit crinis solutos, qui Lyciae tenet dumeta natalemque silvam

Delius et Patareus Apollo.

vis consili expers mole ruit sua, vim temperatam di quoque provehunt in maius; idem odere viris omne nefas animo moventis.

testis mearum centimanus Gyas sententiarum, notus et integrae temptator Orion Dianae virginea domitus sagitta.

iniecta monstris Terra dolet suis maeretque partus fulmine luridum missos ad Orcum; nec peredit inpositam celer ignis Aetnen incontinentis nec Tityi iecur reliquit ales, nequitiae additus custos; amatorem trecentae

Pirithoum cohibent catenae.

Caelo tonantem credidimus Iovem regnare; praesens divus habebitur

Augustus adiectis Britannis imperio gravibusque Persis.

milesne Crassi coniuge barbara turpis maritus vixit et hostium, pro curia inversique mores!

consenuit socerorum in armis sub rege Medo Marsus et Apulus, anciliorum et nominis et togae oblitus aeternaeque Vestae, incolumi Iove et urbe Roma?

hoc caverat mens provida Reguli dissentientis condicionibus foedis et exemplo trahentis perniciem veniens in aevum, si non periret inmiserabilis captiva pubes. “signa ego Punicis adfixa delubris et arma militibus sine caede” dixit

“derepta vidi, vidi ego civium retorta tergo bracchia libero portasque non clausas et arva

Marte coli populata nostro.

auro repensus scilicet acrior miles redibit: flagitio additis damnum; neque amissos colores lana refert medicata fuco nec vera virtus, cum semel excidit, curat reponi deterioribus.

si pugnat extricata densis cerva plagis, erit ille fortis qui perfidis se credidit hostibus et Marte Poenos proteret altero;

qui lora restrictis lacertis sensit iners timuitque mortem, hic, unde vitam sumeret inscius, pacem duello miscuit. o pudor!

o magna Carthago, probrosis altior Italiae ruinis!”

fertur pudicae coniugis osculum parvosque natos ut capitis minor ab se removisse et virilem torvus humi posuisse voltum, donec labantis consilio patres firmaret auctor numquam alias dato interque maerentis amicos egregius properaret exul.

atqui sciebat, quae sibi barbarus tortor pararet: non aliter tamen dimovit obstantis propinquos et populum reditus morantem quam si clientum longa negotia diiudicata lite relinqueret tendens Venafranos in agros aut Lacedaemonium Tarentum.

Delicta maiorum inmeritus lues,

Romane, donec templa refeceris aedisque labentis deorum et foeda nigro simulacra fumo.

dis te minorem quod geris, imperas:

hinc omne principium, huc refer exitum:

di multa neglecti dederunt

Hesperiae mala luctuosae.

iam bis Monaeses et Pacori manus inauspicatos contudit impetus nostros et adiecisse praedam torquibus exiguis renidet.

paene occupatam seditionibus delevit urbem Dacus et Aethiops, hic classe formidatus, ille missilibus melior sagittis.

fecunda culpae saecula nuptias primum inquinavere et genus et domos:

hoc fonte derivata clades in patriam populumque fluxit.

motus doceri gaudet Ionicos matura virgo et fingitur artibus iam nunc et incestos amores de tenero meditatur ungui.

mox iuniores quaerit adulteros inter mariti vina neque eligit cui donet inpermissa raptim gaudia luminibus remotis, sed iussa coram non sine conscio surgit marito, seu vocat institor seu navis Hispanae magister, dedecorum pretiosus emptor.

non his iuventus orta parentibus infecit aequor sanguine Punico

Pyrrhumque et ingentem cecidit

Antiochum Hannibalemque dirum, sed rusticorum mascula militum proles, Sabellis docta ligonibus versare glaebas et severae matris ad arbitrium recisos portare fustis, sol ubi montium mutaret umbras et iuga demeret bubus fatigatis amicum tempus agens abeunte curru.

damnosa quid non inminuit dies?

aetas parentum, peior avis, tulit nos nequiores, mox daturos progeniem vitiosiorem.

Quid fles, Asterie, quem tibi, candidi primo restituent vere Favonii

Thyna merce beatum, constantis iuvenem fide

Gygen? ille Notis actus ad Oricum post insana Caprae sidera frigidas noctis non sine multis insomnis lacrimis agit.

atqui sollicitae nuntius hospitae, suspirare Chloen et miseram tuis dicens ignibus uri, temptat mille vafer modis:

ut Proetum mulier perfida credulum falsis inpulerit criminibus nimis casto Bellerophontae maturare necem, refert;

narrat paene datum Pelea Tartaro,

Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens, et peccare docentis fallax historias movet.

frustra: nam scopulis surdior Icari voces audit adhuc integer. at tibi ne vicinus Enipeus plus iusto placeat cave;

quamvis non alius flectere equum sciens aeque conspicitur gramine Martio, nec quisquam citus aeque

Tusco denatat alveo.

prima nocte domum claude neque in vias sub cantu querulae despice tibiae et te saepe vocanti duram difficilis mane.

Martiis caelebs quid agam kalendis, quid velint flores et acerra turis plena miraris positusque carbo in caespite vivo, docte sermones utriusque linguae?

voveram dulcis epulas et album

Libero caprum prope funeratus arboris ictu.

hic dies anno redeunte festus corticem adstrictum pice dimovebit amphorae fumum bibere institutae consule Tullo.

sume, Maecenas, cyathos amici sospitis centum et vigiles lucernas perfer in lucem: procul omnis esto clamor et ira.

mitte civilis super urbe curas:

occidit Daci Cotisonis agmen,

Medus infestus sibi luctuosis dissidet armis, servit Hispanae vetus hostis orae

Cantaber, sera domitus catena, iam Scythae laxo meditantur arcu cedere campis.

neglegens, ne qua populus laboret, parce privatus nimium cavere et dona praesentis cape laetus horae, linque severa.

“Donec gratus eram tibi nec quisquam potior bracchia candidae cervici iuvenis dabat,

Persarum vigui rege beatior.”

“donec non alia magis arsisti neque erat Lydia post Chloen, multi Lydia nominis,

Romana vigui clarior Ilia.”

“me nunc Thressa Chloe regit, dulcis docta modos et citharae sciens, pro qua non metuam mori, si parcent animae fata superstiti”

“me torret face mutua

Thurini Calais filius Ornyti, pro quo bis patiar mori, si parcent puero fata superstiti.”

“quid si prisca redit Venus diductosque iugo cogit aeneo?

si flava excutitur Chloe reiectaeque patet ianua Lydiae?”

“quamquam sidere pulchrior ille est, tu levior cortice et inprobo iracundior Hadria:

tecum vivere amem, tecum obeam lubens.”

Extremum Tanain si biberes, Lyce, saevo nupta viro, me tamen asperas porrectum ante foris obicere incolis plorares Aquilonibus audis, quo strepitu ianua, quo nemus inter pulcra satum tecta remugiat ventis et positas ut glaciet nives puro numine Iuppiter?

ingratam Veneri pone superbiam, ne currente retro funis eat rota:

non te Penelopen difficilem procis

Tyrrhenus genuit parens.

o quamvis neque te munera nec preces nec tinctus viola pallor amantium nec vir Pieria paelice saucius curvat, supplicibus tuis parcas, nec rigida mollior aesculo nec Mauris animum mitior anguibus:

non hoc semper erit liminis aut aquae caelestis patiens latus.

Mercuri, nam te docilis magistro movit Amphion lapides canendo, tuque testudo resonare septem callida nervis, nec loquax olim neque grata, nunc et divitum mensis et amica templis, dic modos, Lyde quibus obstinatas adplicet auris, quae velut latis equa trima campis ludit exsultim metuitque tangi nuptiarum expers et adhuc protervo cruda marito.

tu potes tigris comitesque silvas ducere et rivos celeres morari;

cessit immanis tibi blandienti ianitor aulae

Cerberus, quamvis furiale centum muniant angues caput eius atque spiritus taeter saniesque manet ore trilingui;

quin et Ixion Tityosque voltu risit invito, stetit urna paulum sicca, dum grato Danai puellas carmine mulces.

audiat Lyde scelus atque notas virginum poenas et inane lymphae dolium fundo pereuntis imo seraque fata, quae manent culpas etiam sub Orco.

inpiae, (nam quid potuere maius?)

inpiae sponsos potuere duro perdere ferro.

una de multis face nuptiali digna periurum fuit in parentem splendide mendax et in omne virgo nobilis aevum,

“surge” quae dixit iuveni marito,

“surge, ne longus tibi somnus unde non times detur; socerum et scelestas falle sorores, quae velut nactae vitulos leaenae singulos eheu lacerant: ego illis mollior nec te feriam neque intra claustra tenebo.

me pater saevis oneret catenis, quod viro clemens misero peperci, me vel extremos Numidarum in agros classe releget:

i pedes quo te rapiunt et aurae, dum favet nox et Venus, i secundo omine et nostri memorem sepulcro scalpe querelam.”

Miserarum est neque amori dare ludum neque dulci mala vino lavere, aut exanimari metuentis patruae verbera linguae.

tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas operosaeque Minervae studium aufert, Neobule,

Liparaei nitor Hebri, simul unctos Tiberinis umeros lavit in undis, eques ipso melior Bellerophonte, neque pugno neque segni pede victus, catus idem per apertum fugientis agitato grege cervos iaculari et celer arto latitantem fruticeto excipere aprum.

O fons Bandusiae splendidior vitro, dulci digne mero non sine floribus, cras donaberis haedo, cui frons turgida cornibus primis et venerem et proelia destinat;

frustra: nam gelidos inficiet tibi rubro sanguine rivos lascivi suboles gregis.

te flagrantis atrox hora Caniculae nescit tangere, tu frigus amabile fessis vomere tauris praebes et pecori vago.

fies nobilium tu quoque fontium me dicente cavis inpositam ilicem saxis, unde loquaces lymphae desiliunt tuae.

Herculis ritu modo dictus, o plebs, morte venalem petiisse laurum

Caesar Hispana repetit penatis victor ab ora.

unico gaudens mulier marito prodeat iustis operata sacris et soror clari ducis et decorae supplice vitta virginum matres iuvenumque nuper sospitum; vos, o pueri et puellae iam virum expertae, male nominatis parcite verbis.

hic dies vere mihi festus atras exiget curas ego nec tumultum nec mori per vim metuam tenente

Caesare terras.

i pete unguentum, puer, et coronas et cadum Marsi memorem duelli,

Spartacum siqua potuit vagantem fallere testa.

dic et argutae properet Neaerae murreum nodo cohibere crinem;

si per invisum mora ianitorem fiet, abito.

lenit albescens animos capillus litium et rixae cupidos protervae;

non ego hoc ferrem calidus iuventa consule Planco.

Uxor pauperis Ibyci, tandem nequitiae fige modum tuae famosisque laboribus;

maturo propior desine funeri inter ludere virgines et stellis nebulam spargere candidis.

non, siquid Pholoen, satis et te, Chlori, decet: filia rectius expugnat iuvenum domos, pulso Thyias uti concita tympano.

illam cogit amor Nothi lascivae similem ludere capreae, te lanae prope nobilem tonsae Luceriam, non citharae decent nec flos purpureus rosae nec poti, vetulam, faece tenus cadi.

Inclusam Danaen turris aenea robustaeque fores et vigilum canum tristes excubiae munierant satis nocturnis ab adulteris, si non Acrisium virginis abditae custodem pavidum Iuppiter et Venus risissent: fore enim tutum iter et patens converso in pretium deo.

aurum per medios ire satellites et perrumpere amat saxa potentius ictu fulmineo: concidit auguris

Argivi domus ob lucrum demersa exitio; diffidit urbium portas vir Macedo et subruit aemulos reges muneribus; munera navium saevos inlaqueant duces.

crescentem sequitur cura pecuniam maiorumque fames. iure perhorrui late conspicuum tollere verticem,

Maecenas, equitum decus.

quanto quisque sibi plura negaverit, ab dis plura feret nil cupientium nudus castra peto et transfuga divitum partis linquere gestio, contemptae dominus splendidior rei, quam si quidquid arat inpiger Apulus occultare meis dicerer horreis, magnas inter opes inops.

purae rivos aquae silvaque iugerum paucorum et segetis certa fides meae fulgentem imperio fertilis Africae fallit sorte beatior.

quamquam nec Calabrae mella ferunt apes nec Laestrygonia Bacchus in amphora languescit mihi nec pinguia Gallicis crescunt vellera pascuis:

inportuna tamen pauperies abest nec, si plura velim, tu dare deneges.

contracto melius parva cupidine vectigalia porrigam quam si Mygdoniis regnum Alyattei campis continuem. multa petentibus desunt multa: bene est cui deus obtulit parca quod satis est manu.

Aeli vetusto nobilis ab Lamo, quando et priores hinc Lamias ferunt denominatos et nepotum per memores genus omne fastos, auctore ab illo ducis originem, qui Formiarum moenia dicitur princeps et innantem Maricae litoribus tenuisse Lirim, late tyrannus:— cras foliis nemus multis et alga litus inutili demissa tempestas ab Euro sternet, aquae nisi fallit augur annosa cornix. dum potes, aridum conpone lignum: cras genium mero curabis et porco bimenstri cum famulis operum solutis.

Faune, Nympharum fugientum amator, per meos finis et aprica rura lenis incedas abeasque parvis aequus alumnis, si tener pleno cadit haedus anno larga nec desunt Veneris sodali vina craterae, vetus ara multo fumat odore.

ludit herboso pecus omne campo cum tibi nonae redeunt Decembres, festus in pratis vacat otioso cum bove pagus, inter audacis lupus errat agnos, spargit agrestis tibi silva frondes, gaudet invisam pepulisse fossor ter pede terram.

Quantum distet ab Inacho

Codrus pro patria non timidus mori narras et genus Aeaci et pugnata sacro bella sub Ilio:

quo Chium pretio cadum mercemur, quis aquam temperet ignibus, quo praebente domum et quota

Paelignis caream frigoribus, taces.

da lunae propere novae, da noctis mediae, da, puer, auguris

Murenae: tribus aut novem miscentur cyathis pocula commodis.

qui Musas amat imparis, ternos ter cyathos attonitus petet vates; tris prohibet supra rixarum metuens tangere Gratia nudis iuncta sororibus.

insanire iuvat: cur Berecyntiae cessant flamina tibiae?

cur pendet tacita fistula cum lyra?

parcentis ego dexteras odi: sparge rosas, audiat invidus dementem strepitum Lycus et vicina seni non habilis Lyco.

spissa te nitidum coma, puro te similem, Telephe, Vespero tempestiva petit Rhode;

me lentus Glycerae torret amor meae.

Non vides, quanto moveas periclo,

Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae?

dura post paulo fugies inaudax proelia raptor, cum per obstantis iuvenum catervas ibit insignem repetens Nearchum:

grande certamen, tibi praeda cedat, maior an illa.

interim, dum tu celeres sagittas promis, haec dentis acuit timendos, arbiter pugnae posuisse nudo sub pede palmam fertur et leni recreare vento sparsum odoratis umerum capillis, qualis aut Nireus fuit aut aquosa raptus ab Ida.

O nata mecum consule Manlio, seu tu querellas sive geris iocos seu rixam et insanos amores seu facilem, pia testa, somnum, quocumque lectum nomine Massicum servas, moveri digna bono die, descende Corvino iubente promere languidiora vina.

non ille, quamquam Socraticis madet sermonibus, te neglegit horridus:

narratur et prisci Catonis saepe mero caluisse virtus.

tu lene tormentum ingenio admoves plerumque duro, tu sapientium curas et arcanum iocoso consilium retegis Lyaeo, tu spem reducis mentibus anxiis virisque et addis cornua pauperi post te neque iratos trementi regum apices neque militum arma.

te Liber et si laeta aderit Venus segnesque nodum solvere Gratiae vivaeque producent lucernae, dum rediens fugat astra Phoebus.

Montium custos nemorumque, virgo, quae laborantis utero puellas ter vocata audis adimisque leto, diva triformis, imminens villae tua pinus esto, quam per exactos ego laetus annos verris obliquum meditantis ictum sanguine donem.

Caelo supinas si tuleris manus nascente luna, rustica Phidyle, si ture placaris et horna fruge Laris avidaque porca:

nec pestilentem sentiet Africum fecunda vitis nec sterilem seges robiginem aut dulces alumni pomifero grave tempus anno.

nam quae nivali pascitur Algido devota quercus inter et ilices aut crescit Albanis in herbis victima, pontificum securis cervice tinguet: te nihil attinet temptare multa caede bidentium parvos coronantem marino rore deos fragilique myrto.

inmunis aram si tetigit manus, non sumptuosa blandior hostia, mollivit aversos Penatis farre pio et saliente mica.

Intactis opulentior thesauris Arabum et divitis Indiae caementis licet occupes terrenum omne tuis et mare publicum:

si figit adamantinos summis verticibus dira Necessitas clavos, non animum metu, non mortis laqueis expedies caput.

campestres melius Scythae, quorum plaustra vagas rite trahunt domos vivunt et rigidi Getae, inmetata quibus iugera liberas fruges et Cererem ferunt nec cultura placet longior annua defunctumque laboribus aequali recreat sorte vicarius.

illic matre carentibus privignis mulier temperat innocens nec dotata regit virum coniunx nec nitido fidit adultero;

dos est magna parentium virtus et metuens alterius viri certo foedere castitas, et peccare nefas aut pretium est mori.

o quisquis volet inpias caedis et rabiem tollere civicam, si quaeret pater urbium subscribi statuis, indomitam audeat refrenare licentiam, clarus postgenitis: quatenus, heu nefas virtutem incolumem odimus, sublatam ex oculis quaerimus invidi.

quid tristes querimoniae, si non supplicio culpa reciditur, quid leges sine moribus vanae proficiunt, si neque fervidis pars inclusa caloribus mundi nec Boreae finitimum latus durataeque solo nives mercatorem abigunt, horrida callidi vincunt aequora navitae, magnum pauperies opprobrium iubet quidvis et facere et pati virtutisque viam deserit arduae?

vel nos in Capitolium, quo clamor vocat et turba faventium, vel nos in mare proximum gemmas et lapides aurum et inutile, summi materiem mali, mittamus, scelerum si bene paenitet.

eradenda cupidinis pravi sunt elementa et tenerae nimis mentes asperioribus formandae studiis. nescit equo rudis haerere ingenuus puer venarique timet, ludere doctior, seu Graeco iubeas trocho seu malis vetita legibus alea, cum periura patris fides consortem socium fallat et hospites indignoque pecuniam heredi properet. scilicet inprobae crescunt divitiae, tamen curtae nescio quid semper abest rei.

Quo me, Bacche, rapis tui plenum? quae nemora aut quos agor in specus, velox mente nova? quibus antris egregii Caesaris audiar aeternum meditans decus stellis inserere et consilio Iovis?

dicam insigne, recens, adhuc indictum ore alio. non secus in iugis exsomnis stupet Euhias

Hebrum prospiciens et nive candidam

Thracen ac pede barbaro lustratam Rhodopen, ut mihi devio ripas et vacuum nemus mirari libet. o Naiadum potens

Baccharumque valentium proceras manibus vertere fraxinos, nil parvum aut humili modo, nil mortale loquar. dulce periculum est, o Lenaee, sequi deum cingentem viridi tempora pampino.

Vixi puellis nuper idoneus et militavi non sine gloria;

nunc arma defunctumque bello barbiton hic paries habebit, laevum marinae qui Veneris latus custodit. hic, hic ponite lucida funalia et vectis et arcus oppositis foribus minacis.

o quae beatam diva tenes Cyprum et

Memphin carentem Sithonia nive, regina, sublimi flagello tange Chloen semel arrogantem.

Inpios parrae recinentis omen ducat et praegnans canis aut ab agro rava decurrens lupa Lanuvino fetaque volpes;

rumpat et serpens iter institutum, si per obliquum similis sagittae terruit mannos: ego cui timebo, providus auspex, antequam stantis repetat paludes imbrium divina avis imminentium, oscinem corvum prece suscitabo solis ab ortu.

sis licet felix, ubicumque mavis, et memor nostri, Galatea, vivas teque nec laevos vetet ire picus nec vaga cornix.

sed vides, quanto trepidet tumultu pronus Orion. ego quid sit ater

Hadriae novi sinus et quid albus peccet Iapyx.

hostium uxores puerique caecos sentiant motus orientis Austri et aequoris nigri fremitum et trementis verbere ripas.

sic et Europe niveum doloso credidit tauro latus et scatentem beluis pontum mediasque fraudes palluit audax.

nuper in pratis studiosa florum et debitae Nymphis opifex coronae nocte sublustri nihil astra praeter vidit et undas.

quae simul centum tetigit potentem oppidis Creten, “pater, o relictum filiae nomen pietasque” dixit

“victa furore!

unde quo veni? levis una mors est virginum culpae. vigilansne ploro turpe conmissum an vitiis carentem ludit imago vana, quae porta fugiens eburna somnium ducit? meliusne fluctus ire per longos fuit an recentis carpere flores?

siquis infamem mihi nunc iuvencum dedat iratae, lacerare ferro et frangere enitar modo multum amati cornua monstri.

inpudens liqui patrios Penates, inpudens Orcum moror. o deorum siquis haec audis, utinam inter errem nuda leones.

antequam turpis macies decentis occupet malas teneraeque sucus defluat praedae, speciosa quaero pascere tigris

“vilis Europe” pater urget absens:

“quid mori cessas? potes hac ab orno pendulum zona bene te secuta laedere collum.

sive te rupes et acuta leto saxa delectant, age te procellae crede veloci, nisi erile mavis carpere pensum regius sanguis dominaeque tradi barbarae paelex.”” aderat querenti perfidum ridens Venus et remisso filius arcu.

mox ubi lusit satis, “abstineto”

dixit “irarum calidaeque rixae, cum tibi invisus laceranda reddet cornua taurus.

uxor invicti Iovis esse nescis.

mitte singultus, bene ferre magnam disce fortunam; tua sectus orbis nomina ducet.”

Festo quid potius die

Neptuni faciam? prome reconditum,

Lyde, strenua Caecubum, munitaeque adhibe vim sapientiae.

inclinare meridiem sentis et, veluti stet volucris dies, parcis deripere horreo cessantem Bibuli consulis amphoram.

nos cantabimus invicem

Neptunum et viridis Nereidum comas;

tu curva recines lyra

Latonam et celeris spicula Cynthiae;

summo carmine quae Cnidon fulgentisque tenet Cycladas et Paphon iunctis visit oloribus dicetur, merita Nox quoque nenia.

Tyrrhena regum progenies, tibi non ante verso lene merum cado cum flore, Maecenas, rosarum et pressa tuis balanus capillis iamdudum apud me est: eripe te morae ne semper udum Tibur et Aefulae declive contempleris arvum et

Telegoni iuga parricidae.

fastidiosam desere copiam et molem propinquam nubibus arduis, omitte mirari beatae fumum et opes strepitumque Romae.

plerumque gratae divitibus vices mundaeque parvo sub lare pauperum cenae sine aulaeis et ostro sollicitam explicuere frontem.

Iam clarus occultum Andromedae pater ostendit ignem, iam Procyon furit et stella vesani Leonis, sole dies referente siccos;

iam pastor umbras cum grege languido rivumque fessus quaerit et horidi dumeta Silvani, caretque ripa vagis taciturna ventis.

tu civitatem quis deceat status curas et urbi sollicitus times quid Seres et regnata Cyro

Bactra parent Tanaisque discors.

prudens futuri temporis exitum caliginosa nocte premit deus ridetque, si mortalis ultra fas trepidat. quod adest memento conponere aequos; cetera fluminis ritu feruntur, nunc medio alveo cum pace delabentis Etruscum in mare, nunc lapides adesos stirpisque raptas et pecus et domos volventis una, non sine montium clamore vicinaeque silvae, cum fera diluvies quietos inritat amnis. ille potens sui laetusque deget cui licet in diem dixisse “vixi: cras vel atra nube polum pater occupato vel sole puro; non tamen inritum quodcumque retro est efficiet neque diffinget infectumque reddet quod fugiens semel hora vexit.”

Fortuna saevo laeta negotio et ludum insolentem ludere pertinax transmutat incertos honores, nunc mihi nunc alii benigna.

laudo manentem; si celeres quatit pennas, resigno quae dedit et mea virtute me involvo probamque pauperiem sine dote quaero.

non est meum, si mugiat Africis malus procellis, ad miseras preces decurrere et votis pacisci ne Cypriae Tyriaeque merces addant avaro divitias mari:

tunc me biremis praesidio scaphae tutum per Aegaeos tumultus aura feret geminusque Pollux.

Exegi monumentum aere perennius regalique situ pyramidum altius, quod non imber edax, non aquilo impotens possit diruere aut innumerabilis annorum series et fuga temporum.

non omnis moriar multaque pars mei vitabit Libitinam; usque ego postera crescam laude recens, dum Capitolium scandet cum tacita virgine pontifex.

dicar, qua violens obstrepit Aufidus et qua pauper aquae Daunus agrestium regnavit populorum, ex humili potens, princeps Aeolium carmen ad Italos deduxisse modos. sume superbiam quaesitam meritis et mihi Delphica lauro cinge volens, Melpomene, comam.