Chapter 2

Congrio: †Óptati vires populares, íncolae, accolae, ádvenae omnes, date viam qua fugere liceat, facite totae plateae pateant.

neque ego umquam nisi hodie ad Bacchas veni in Bacchanal coquinatum, ita me miserum et meos discipulos fustibus male contuderunt.

totús doleo atque oppidó perii, ita me íste habuit senex gýmnasium;

áttat, perii hercle ego miser,

áperit bacchanal, adest, séquitur. scio quam rem geram: hoc ipsús magistér me dócuit.

neque lígna ego usquam gentium praebéri vidi púlchrius, itaque ómnis exegit foras, me atque hos, onustos fustibus.

Evclio: Redi. quó fugis nunc? téne, tene.

Congrio: Quid, stólide, clamas?

Evclio: Quia ad trís viros iam ego déferam nomén tuom.

Congrio: Quam ob rem?

Evclio: Quia cultrum habes.

Congrio: Cocum decet.

Evclio: Quid comminatu s e s comminatu's mihi?

Congrio: Istud male factum arbitror, quia nón latus fódi.

Evclio:

Homo nullust te scelestior qui vivat hodie, neque quoi égo de industria ámplius male plús libens fáxim.

Congrio: Pol etsí taceas, palam id quidem est: res ipsa testist;

ita fustibus sum mollior magis quam úllus cinaédus.

sed quid tibi nos tactiost, mendice homo?

Evclio: Quae res?

etiam rogitas? an quia minus quam aéquom erat feci?

Congrio: Sine, at hércle cum magnó malo tuo, si hóc caput séntit.

Evclio: Pol ego haud scio quid post fuat: tuom núnc caput séntit.

sed in aedibus quid tibi meis nam erat negoti me absente, nisi ego iusseram? volo scíre.

Congrio: Tace érgo.

quia venimus coctum ad nuptias.

Evclio: Quid tu, malum, cúras, utrum crudum an coctum ego edim, nisi tu mi es tutor?

Congrio: Volo scire, sínas an non sinas nos coquere hic cenam?

Evclio: Volo scire ego item, meae domi mean sálva futura?

Congrio: Vtinam mea mihi modo auferam, quae ádtuli, salva:

me haud paenitet, tua ne expetam.

Evclio: Scio, né doce, novi.

Congrio: Quid est quá prohibes nunc gratia nos coquere hic cenam?

quid fecimus, quid diximus tibi secus quam velles?

Evclio: Etiam rogitas, sceleste homo, qui angulós in omnis mearum aedium et conclavium mihi pervium facitis?

ibi ubí tibi erat negotium, ad focum si adesses, non fissile auferres caput: merito id tibi factum est.

adeo ut tu meam sententiam iam noscere possis:

si ad ianuam huc accesseris, nisi iussero, propius, ego te faciam miserrimus mortalis uti sis.

scis iam meam sententiam.—

Congrio: Quo abis? redi rursum.

ita me bene amet Laverna, uti te iam, nisi reddi mihí vasá iubes, pípulo hic differam ante aédis.

quíd ego nunc agám? ne ego edepol véni huc auspició malo.

nummo sum conductus: plus iam medico mercedest opus.

Evclio: Hoc quidem hercle, quoquo íbo, mecum erit, mecum feram, neque isti id in tantis periclis umquam committam ut siet.

ite sane nunciam omnes, et coqui et tibicinae, etiam íntro duce, si vis, vel gregem venalium, coquite, facite, festinate nunciam quantum libet.

Congrio: Temperi, postquam implevisti fusti fissorum caput.

Evclio: Intro abite, opera huc conducta est vostra, non oratio.

Congrio: Heus, senex, pro vapulando hercle égo abs te mercedem petam.

coctum ego, non vapulatum, dudum conductus fui.

Evclio:

Lege agito mecum. molestus ne sis. i et cenam coque, aut abi in malum cruciatum ab aedibus.

Congrio: Abi tu modo.—

Evclio: Illic hinc abiit. di immortales, facinus audax incipit qui cum opulento pauper homine coepit rem habere aut negotium.† veluti Megadorus temptat me ómnibus miserum modis, qui simulavit mei honoris mittere huc causa coquos:

is ea causa misit, hoc qui surriperent misero mihi.

condigne etiam meus med intus gallus gallinacius, qui érat anu peculiaris, perdidit paenissume.

ubi erat haec defossa, occepit ibi scalpurrire ungulis cirum circa. quid opust verbis? ita mihi pectus peracuit:

capio fustem, obtrunco gallum, furem manufestarium.

credo edepol ego illi mercedem gallo pollicitos coquos, si id palam fecisset. exemi ex manu † manubrium.

sed Megadorus meus affinis eccum incedit a foro.

iam hunc non ausim praeterire, quin consistam et conloquar.

Megadorvs: Narravi amicis multis consilium meum de condicione hac. Euclionis filiam laudant. sapienter factum et consilio bono.

nam meo quidem animo sí idem faciant ceteri opulentiores, pauperiorum filias ut indotatas ducant uxores domum, et multo fiat civitas concordior, et invídia nos minore utamur quam utimur, et illaé malam rem metuant quam metuont magis, et nos minore sumptu simus quam sumus.

in maximam illuc populi partem est optimum;

in pauciores avidos altercatio est, quorum animis avidis atque insatietatibus neque lex neque sutor capere est qui possit modum.

namque hoc qui dicat “quo illae nubent divites dotatae, si istud ius pauperibus ponitur?”

quo lubeant, nubant, dum dos ne fiat comes.

hoc sí ita fiat, mores meliores sibi parent, pro dote quos ferant, quam nunc ferunt, ego faxim muli, pretio qui superant equos, sint viliores Gallicis cantheriis.

Evclio: Ita me di amabunt ut ego hunc ausculto lubens.

nimis lépide fecit verba ad parsimoniam.

Megadorvs: Nulla igitur dicat “equidem dotem ad te adtuli maiorem multo quam tibi erat pecunia;

enim míhi quidem aequomst purpuram atque aurum dari, ancillas, mulos, muliones, pedisequos, salutigerulos pueros, vehicla qui vehar.”

Evclio: Vt matronarum hic facta pernovit probe.

moribus praefectum mulierum hunc factum velim.

Megadorvs: Nunc quoquo venias plus plaustrorum in aedibus videas quam ruri, quando ad villam veneris.

sed hoc étiam pulchrum est praequam ubi sumptus petunt.

stat fullo, phyrgio, aurifex, lanarius;

caupones patagiarii, indusiarii, flammarii, violarii, carinarii;

stant manulearii, stant † murobatharii, propolae linteones, calceolarii;

sedentárii sutores diabathrarii, solearii astant, astant molocinarii;

strophiarii astant, astant semul sonarii.

iam hosce absolutos censeas: cedunt, petunt treceni, cum stant thylacistae in atriis textores limbularii, arcularii.

ducuntur, datur aes. iam absolutos censeas, cum incedunt infectores corcotarii, aut aliqua mala crux semper est, quae aliquid petat.

Evclio: Compellarem ego illum, ni metuam ne desinat memorare mores mulierum: nunc sic sinam.

Megadorvs: Vbi nugivendis res soluta est omnibus, ibi ad postremum cedit miles, aes petit.

itur, putatur ratio cum argentario;

miles inpransus astat, aes censet dari.

ubi disputata est ratio cum argentario, etiam ipsus ultro debet argentario:

spes prorogatur militi in alium diem.

haec sunt atque aliae multae in magnis dotibus incommoditates sumptusque intolerabiles.

nam quae indotata est, ea in potestate est viri;

dotatae mactant et malo et damno viros.

sed eccum adfinem ante aedes. quid agis, Euclio?

Evclio: Nimium lubenter edi sermonem tuom.

Megadorvs: An audivisti?

Evclio: Vsque a principio omnia.

Megadorvs: Tamen meó quidem animo aliquánto facias rectius, si nitidior sis filiai nuptiis.

Evclio:

Pro re nitorem et gloriam pro copia qui habent, meminerunt sese unde oriundi sient.

neque pol, Megadore, mihi neque quoiquam pauperi opinione melius res structa est domi.

Megadorvs: Immo est quod satis est, et di faciant ut siet plus plusque et istuc sospitent quod nunc habes.

Evclio: Illud mihi verbum non placet quod nunc habes.

tam hoc scit me habere quam egomet. anus fecit palam.

Megadorvs: Quid tu te solus e senatu sevocas?

Evclio: Pol ego ut te accusem merito meditabar.

Megadorvs: Quid est?

Evclio:

Quid sit me rogitas? qui mihi omnis angulos furum implevisti in aedibus misero mihi, qui mi intro misti in aedis quingentos coquos, cum senis manibus, genere Geryonaceo;

quos si Argus servet, qui oculeus totus fuit, quem quondam Ioni Iuno custodem addidit, is numquam servet. praeterea tibicinam, quae mi interbibere sola, si vino scatat,

Corinthiensem fontem Pirenam potest.

tum obsonium autem—

Megadorvs: Pol vel legioni sat est.

etiam agnum misi.

Evclio: Quo quidem agno sat scio magis curionem nusquam esse ullam beluam.

Megadorvs: Volo ego ex te scire qui sit agnus curio.

Evclio: Quia ossa ac pellis totust, ita cura macet.

quin exta inspicere in sole ei vivo licet:

ita is pellucet quasi lanterna Punica.

Megadorvs: Caedundum conduxi égo illum.

Evclio: Tum tu idem optumumst loces éfferendum; nam iam, credo, mortuost.

Megadorvs: Potare ego hodie, Euclio, tecum volo.

Evclio: Non potem égo quidem hercle.

Megadorvs: At ego iussero cadum unum vini veteris a me adferrier.

Evclio: Nolo hercle, nam mihi bibere decretum est aquam.

Megadorvs: Ego te hodie reddam madidum, si vivo, probe, tibi cui decretum est bibere aquam.

Evclio: Scio quam rem agat:

ut me deponat vino, eam adfectat viam, post hoc quod habeo ut commutet coloniam.

ego id cavebo, nam alicubi abstrudam foris.

ego faxo et operam et vinum perdiderit simul.

Megadorvs: Ego, nisi quid me vis, eo lavatum, ut sacruficem.—

Evclio: Edepol, ne tu, aula, multos inimicos habes atque istuc aurum quod tibi concreditum est.

nunc hoc mihi factu est optumum, ut ted auferam, aula, in Fidei fanum: ibi abstrudam probe.

Fides, novisti me et ego te: cave sis tibi, ne in me mutassis nomen, si hoc concreduo.

ibo ad te fretus tua, Fides, fiducia.—