Chapter 1

(SANNIO. AESCHINUS. PARMENO.)

SANNIO: Obsecro, populares, ferte misero atque innocenti auxilium:

Subvenite inopi.

AESCHINUS: Otiose nunc iam ilico hic consiste.

Quid respectas? nihil pericli est: nunquam dum ego adero hic te tanget.

SANNIO: Ego istam invitis omnibus—

AESCHINUS:

Quamquam est scelestus non committet hodie unquam iterum ut vapulet.

SANNIO: Aeschine audi: ne te ignarum fuisse dicas meorum morum;

Leno ego sum.

AESCHINUS: Scio.

SANNIO: At ita ut usquam fuit fide quisquam optima.

Tu quod te posterius purges hanc iniuriam mihi nolle

Factam esse huius non faciam: crede hoc; ego meum ius persequar;

Neque tu verbis solves unquam quod mihi re male feceris.

Novi ego vestra haec: Nollem factum; iusiurandum dabitur te esse

Indignum iniuria hac; indignis quum egomet sim acceptus modis.

AESCHINUS: Abi prae strenue ac fores aperi.

SANNIO: Ceterum hoc nihil facis.

AESCHINUS: I intro iam nunc.

SANNIO: At enim non sinam.

AESCHINUS: Accede illuc Parmeno;

Nimium istoc abisti: hic propter hunc adsiste. Hem, sic volo.

Cave nunc iam oculos a meis oculis quoquam demoveas tuos:

Ne mora sit si innuerim quin pugnus continuo in mala haereat.

SANNIO: Istuc volo ergo ipsum experiri.

AESCHINUS: Hem, serva: omitte mulierem.

SANNIO: O facinus indignum!

AESCHINUS: Geminabit nisi caves.

SANNIO: Hei misero mihi!

AESCHINUS:

Non innueram: verum in istam partem potius peccato tamen.

I nunc iam.

SANNIO: Quid hoc rei est! regnumne Aeschine hic tu possides?

AESCHINUS: Si possiderem ornatus esses ex tuis virtutibus.

SANNIO: Quid tibi rei mecum est?

AESCHINUS: Nihil.

SANNIO: Quid? nostin qui sim?

AESCHINUS: Non desidero.

SANNIO: Tetigin tui quicquam?

AESCHINUS: Si attigisses ferres infortunium.

SANNIO:

Qui tibi magis licet meam habere pro qua ego argentum dedi?

Responde.

AESCHINUS: Ante aedes non fecisse erit melius hic convicium;

Nam si molestus pergis esse iam intro abripiere atque ibi

Usque ad necem operiere loris.

SANNIO: Loris liber?

AESCHINUS: Sic erit.

SANNIO: O hominem impurum! hicine libertatem aiunt aequam esse omnibus?

AESCHINUS:

Si satis iam debacchatus es leno audi si vis nunc iam.

SANNIO: Egon debacchatus sum autem, an tu in me?

AESCHINUS: Mitte ista, atque ad rem redi.

SANNIO: Quam rem? quo redeam?

AESCHINUS: Iamne me vis dicere id quod ad te attinet?

SANNIO: Cupio; aequi modo aliquid.

AESCHINUS: Vah! leno iniqua me non vult loqui.

SANNIO: Leno sum, fateor, pernicies communis adolescentium;

Periurus, pestis; tamen tibi a me nulla orta est iniuria.

AESCHINUS: Nam hercle etiam hoc restat.

SANNIO: Illuc quaeso redi quo coepisti, Aeschine.

AESCHINUS: Minis viginti tu illam emisti; quae res tibi vertat male.

Argenti tantum dabitur.

SANNIO: Quid si ego tibi illam nolo vendere,

Coges me?

AESCHINUS: Minime.

SANNIO: Namque id metui.

AESCHINUS: Neque vendendam censeo,

Quae libera est; nam ego liberali illam assero causa manu.

Nunc vide utrum vis; argentum accipere, an causam meditari tari tuam?

Delibera hoc dum ego redeo leno.

SANNIO: Pro supreme Iupiter!

Minime miror qui insanire occipiunt ex iniuria.

Domo me eripuit; verberavit; me invito abduxit meam:

Homini misero plus quingentos colaphos infregit mihi.

Ob malefacta haec tantidem emtam postulat sibi tradier.

Verum enim, quando bene promeruit, fiat: suum ius postulat.

Age iam cupio, si modo argentum reddat. Sed ego hoc hariolor;

Ubi me dixero dare tanti, testes faciet ilico

Vendidisse me: de argento somnium: mox; Cras redi.

Id quoque possum ferre si modo reddat; quanquam iniurium est.

Verum cogito id quod res est: quando eum quaestum occeperis,

Accipienda et mussitanda iniuria adolescentium est.

Sed nemo dabit: frustra has egomet mecum rationes puto.

(SYRUS. SANNIO.)

SYRUS: Tace, egomet conveniam iam ipsum: cupide accipiat faxo; atque etiam

Bene dicat secum esse actum. Quid istuc, Sannio, est quod te audio

Nescio quid concertasse cum hero?

SANNIO: Nunquam vidi iniquius

Certationem comparatam quam haec hodie inter nos fuit:

Ego vapulando, ille verberando, usque ambo defessi sumus.

SYRUS: Tua culpa.

SANNIO: Quid agerem?

SYRUS: Adolescenti morem gestum oportuit.

SANNIO: Qui potui melius qui hodie usque os praebui?

SYRUS: Age, scis quid loquar?

Pecuniam in loco negligere maximum interdum est lucrum.

SANNIO: Hui!

SYRUS: Metuisti; si nunc de tuo iure concessisses paululum, atque

Adolescenti esses morigeratus, hominum homo stultissime,

Ne non tibi istuc foeneraret?

SANNIO: Ego spem pretio non emo.

SYRUS: Nunquam rem facies: abi: nescis inescare homines, Sannio.

SANNIO: Credo istuc melius esse: verum ego nunquam adeo astutus fui

Quin quicquid possem mallem auferre potius in praesentia.

SYRUS:

Age; novi tuum animum; quasi iam usquam tibi sint viginti minae,

Dum huic obsequare. Praeterea autem te aiunt proficisci Cyprum.

SANNIO: Hem!

SYRUS: Coëmisse hinc quae illuc veheres multa; navem conductam; hoc, scio,

Animus tibi pendet. Ubi illinc, spero, redieris tamen hoc ages.

SANNIO: Nusquam pedem. Perii hercle; hac illi spe hoc inceperunt.

SYRUS: Timet:

Inieci scrupulum homini.

SANNIO: O scelera! illud vide

Ut in ipso articulo oppressit. Emtae mulieres

Complures; et item hine alia quae porto Cyprum.

Nisi eo ad mercatum venio, damnum maximum est.

Nunc si hoc omitto actum agam; ubi illinc rediero

Nihil est; refrixerit res. Nunc demum venis?

Cur passus? ubi eras? Ut sit satius perdere

Quam aut hic nunc manere tam diu, aut tum persequi.

SYRUS: Iamne enumerasti id quod ad te rediturum putes?

SANNIO: Hocine illo dignum est? hocine incipere Aeschinum?

Per oppressionem ut hanc mihi eripere postulet?

SYRUS: Labascit. Unum hoc habeo: vide si satis placet:

Potius quam venias in periculum, Sannio,

Servesne an perdas totum, dividuum face:

Minas decem conradet alicunde.

SANNIO: Hei mihi,

Etiam de sorte nunc venio in dubium miser?

Pudet nihil: omnes dentes labefecit mihi:

Praeterea colaphis tuber est totum caput.

Etiam insuper defrudat? nusquam abeo.

SYRUS: Ut lubet.

Numquid vis quin abeam?

SANNIO: Immo hercle hoc quaeso, Syre;

Ut ut haec sunt acta, potius quam lites sequar,

Meum mihi reddatur; saltem quanti emta est, Syre.

Scio te non usum antehac amicitia mea:

Memorem me dices esse et gratum.

SYRUS: Sedulo

Faciam: sed Ctesiphonem video: laetus est

De amica.

SANNIO: Quid quod te oro?

SYRUS: Paulisper mane.

(CTESIPHO. SYRUS.)

CTESIPHO: Abs quivis homine, cum est opus, beneficium accipere gaudeas:

Verum enimvero id demum iuvat, si, quem aequum est facere, is bene facit.

O frater frater, quid ego nunc te laudem? Satis certo scio;

Nunquam ita magnifice quicquam dicam id virtus quin superet tua.

Itaque unam hanc rem me habere praeter alios praecipuam arbitror,

Fratrem homini nemini esse primarum artium magis principem.

SYRUS: O Ctesipho.

CTESIPHO: O Syre, Aeschinus ubi est?

SYRUS: Ellum, te exspectat domi.

CTESIPHO: Hem.

SYRUS: Quid est?

CTESIPHO: Quid sit? illius opera, Syre, nunc vivo: festivum caput,

Qui omnia sibi post putavit esse prae meo commodo;

Maledicta, famam, meum amorem, et peccatum in se transtulit:

Nihil pote supra. Quidnam foris crepuit?

SYRUS: Mane, mane: ipse exit foras.

(AESCHINUS. SANNIO. CTESIPHO. SYRUS.)

AESCHINUS: Ubi ille est sacrilegus?

SANNIO: Men quaerit? numquidnam effert? Occidi:

Nihil video.

AESCHINUS: Ehem, opportune; te ipsum quaero. Quid fit, Ctesipho?

In tuto est omnis res: omitte vero tristitiam tuam.

CTESIPHO: Ego illam hercle vero omitto qui quidem te habeam fratrem. O mi Aeschine,

O mi germane; ah, vereor coram in os te laudare amplius,

Ne id assentandi magis quam quo habeam gratum facere existimes.

AESCHINUS: Age inepte; quasi nunc non norimus nos inter nos, Ctesipho.

Hoc mihi dolet, nos paene sero scisse, et paene in eum locum

Redisse ut si omnes cuperent nihil tibi possent auxiliarier.

CTESIPHO:

Pudebat.

AESCHINUS: Ah, stultitia est istaec, non pudor. Tam ob parvulam

Rem paene ex patria!—Turpe dictu. Deos quaeso ut istaec prohibeant.

CTESIPHO: Peccavi.

AESCHINUS: Quid ait tandem nobis Sannio?

SYRUS: Iam mitis est.

AESCHINUS: Ego ad forum ibo ut hunc absolvam: tu intro ad illam, Ctesipho.

SANNIO: Syre, insta.

SYRUS: Eamus; namque hic properat in Cyprum.

SANNIO: Ne tam quidem;

Quamvis etiam maneo otiosus hic.

SYRUS: Reddetur; ne time.

SANNIO: At ut omne reddat.

SYRUS: Omne reddet: tace modo, ac sequere hac.

SANNIO: Sequor.

CTESIPHO: Heus, heus, Syre.

SYRUS: Hem, quid est?

CTESIPHO: Obsecro hercle, hominem istum impurissimum

Quamprimum absolvitote; ne, si magis irritatus siet,

Aliqua ad patrem hoc permanet, atque ego tum perpetuo perierim.

SYRUS:

Non fiet; bono animo es: tu cum illa te intus oblecta interim;

Et lectulos iube sterni nobis, et parari caetera.

Ego iam transacta re convertam me domum cum obsonio.

CTESIPHO: Ita quaeso: quando hoc bene successit, hilarem hunc sumamus diem.